//////

CENY CZYNNIKÓW

Cenami tymi są płace, odsetki, renty i zyski, które traktować możemy jako koszty wytworzenia dóbr końcowych w danym społeczeństwie.Wszystkie te ceny czynników produkcji są opodatkowane a podatki te wpływają do budżetu centralnego i budżetów terenowych zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Zasady podatkowe są tak skonstruowane, aby unikać wie­lokrotnego opodatkowania i tym samym wielokrotnego li­czenia pozycji występujących w różnych stadiach produkcji. Służy temu podejście zwane metodą wartości dodanej jako różnicy między utargiem danego przedsiębiorstwa a dokonywanymi przez nie zakupami materiałów i usług od innych przedsiębiorstw.

DOZNANIA I WYPOCZYNEK

Turystyka to doznania, wypoczynek, regeneracja sił, wzbogacenie psychiczne czło­wieka, ochrona zdrowia. Wszystko to prawda. Ale uprawianie turystyki byłoby w ogromnym stopniu ograniczone, gdyby wytwórcy usług nie osiągali dochodów, dzięki wydatkom, które ponoszą konsumenci na zakup dóbr i usług współ­tworzących produkt turystyczny. Zarówno wspomniane do­chody, jak i wydatki na zakup dóbr i usług turystycznych sprawiają, że turystyka ma swój udział w dochodzie narodo­wym. Wartość tego udziału wskazuje na rolę i znaczenie turystyki w gospodarce narodowej. Od tej roli i znaczenia powinno (choć nie musi) być uzależnione postrzeganie turystyki przez państwo i prywatnych posiadaczy kapitału jako ważny lub mniej ważny sektor gospodarki.

BADANIA ANKIETOWE

Ankietowe badania cudzoziemców opuszczających Polskę prowadzone są na granicy corocznie przez Instytut Turystyki. Badania prowadzone 6 razy do roku na wylosowanych przej­ściach składają się z czterech części: Badania turystów zagranicznych odwiedzających Polskę. Badania obejmują corocznie około 12 tys. osób. Ankietę wypełniają turyści zagraniczni wyjeżdżający z Polski, a jej treścią są wszystkie podstawowe aspekty pobytu w Polsce. Badania wydatków turystów zagranicznych odwie­dzających Polskę. Badania obejmują corocznie ponad 20 tys. osób. Ankietę wypełnia jeden z turystów zagranicznych w imieniu wszystkich osób przebywających w Polsce na wspólnym utrzymaniu.

TURYSTYKA PRZEJAZDOWA

Przez turystykę przyjazdową rozumie się przyjazdy do kraju osób mieszkających gdzie indziej. Przyjazdy cudzoziem­ców, a szczególnie wydatki cudzoziemców były od lat przed­miotem zainteresowania większości rządów. Wypracowano też wiele metod definiowania i mierzenia turystyki przyjaz­dowej. Mimo starań organizacji międzynarodowych, dyrektyw i umów, problem porównywalności danych zbieranych przez poszczególne kraje jest nadal nierozwiązany. Zwróćmy bowiem uwagę na następujące aspekty liczenia cudzoziemców.

WYJAZDY URLOPOWO- WAKACYJNE

W 1999 r. z wyjazdów urlopowo-wakacyjnych na terenie kraju korzystało 25,2 min osób (ryc. 13). Stanowili oni prawie 60% ogółu turystów. Dynamika wzrostu wyjazdów krajowych jest przy tym znacznie wyższa aniżeli zagranicznej turystyki przyjazdowej. W latach 1992-1999 wynosiła ona 55,5% w odniesieniu do turystyki krajowej i tylko 10,4% w odniesieniu do zagranicznej turystyki przyjazdowej pomocą modelu ekonometrycznego generuje dane dotyczące poszczególnych rodzajów podróży i określa udział gospodarki turystycznej i przemysłu turystycznego w produkcie krajowym brutto oraz w zatrudnieniu.

POLSKIE BIURO PODRÓŻY ORBIS

W 1991 r. utworzone zostało przedsiębiorstwo „Orbis” SA, wielozakładowa spółka   akcyjna z 29 zakładami hotelowymi o 50 obiektach hotelowych,   8 oddziałami okręgowymi biur podróży oraz dwoma oddziałami  turystyki zagranicznej — Biurem Zagranicznej Turystyki Wyjazdowej i Biurem Zagranicznej Turystyki Przyjazdowej,oddziałami transportu i 2 oddziałami realizacji inwestycji. W 1993 r. z tej struktury wydzieliły się trzy odrębne spółki z ograniczoną odpowiedzialnością: „Orbis Hotels” z 53 obiek­tami, co stanowi największą sieć hotelową w Polsce, „Orbis Travel” z 27 oddziałami o 50 jednostkach eksploatacyjnych i 83 jednostkach licencjonowanych powiązanych z przedsię­biorstwem umowami franchisingowymi. W jego strukturze działa Biuro Kongresów i Biuro Polowań.

PODRÓŻE POLSKICH MISJONARZY DO AFRYKI

Odrębne zagadnienie w XVII w. stanowiły podróże mi­sjonarzy polskich, jak na przykład A. Rudominy , W. Męcińskiego — M. Boyma, którzy w drodze na Daleki Wschód zatrzymywali się przez czas pewien na wschod­nim wybrzeżu Afryki. Do najciekawszych wyników tych podróży należy w odniesieniu do Afryki bardzo obszerny list Boyma z Mozambiku, datowany 11 stycznia 1644 r. Składa się on z dwóch części, z których pierwsza zawiera opis Kafrarii, druga, znacznie dłuższa opis wyspy Mozam­bik i okolic Seny. List ten, zawierający sporo oryginalnych spostrzeżeń i materiałów etnograficznych, jest niewątpli­wie pierwszym polskim opisem tej części Afryki. Do listu dołączone były rysunki zwierząt i roślin występujących na terenach zwiedzanych. 

PODRÓŻE O CHARAKTERZE PIELGRZYMEK

Były to jednak przeważnie podróże o charakterze piel­grzymek do Palestyny, w których Egipt stanowił tylko etap, i większego plonu naukowego lub literackiego nie przyniosły. Wyjątkiem może tu być jedynie opis podróży Stanisława Łaskiego, który wydał Niemiec Holtorp w 16*1r. oraz głośna, wspomniana na stronach 36—37 książka Radziwiłła Podróż do Ziemi Świętej, Syrii i Egip­tu, która doczekała się kilkunastu wydań w kilku językach i była przez czas dłuższy uważana za jedno z podstawowyeh dzieł informacyjnych o Egipcie. Radziwiłł wiózł rów­nież do Polski różne zbiory i kolekcje zoologiczne, w tym dwa żywe lamparty, a ponadto dwie mumie, których to zbiorów jednakże na skutek różnych przygód i przeciw­ności w drodze do kraju nie dowiózł. Był on też zapewne pierwszym Polakiem, który wszedł na piramidę Cheopsa i zostawił jej opis.

Noclegi przeznaczone dla studentów

Studenci nie należą do najbogatszej grupy społecznej. Lubią oni jednak wyjeżdżać. Na weekendy, wakacje, ferie czy na festiwale muzyczne. Studenci, to ludzie młodzi, który lubią podróżować i poznawać świat. Nie mają jednak pieniędzy na drogie hotele. Zwłaszcza te trzy, cztero i pięciogwiazdkowe. Studenci mają jednak możliwość korzystania z tanich noclegów. Najmniej kosztuje nocleg w akademikach studenckich. W okresie wakacyjnym akademiki są w większości zamykane dla mieszkających tam na co dzień studentów, pokoje są wynajmowane turystom. Turyści mają możliwość nocować w przyzwoitych warunkach. Mają dostęp do łazienki oraz kuchni. W akademikach są również pralnie, znajdują się blisko jadalni oraz miejsc rozrywkowych. Studenci mogą korzystać również z tanich hosteli. Za niewielkie pieniądze można skorzystać z bardzo komfortowego noclegu. Za dopłatą można również spożywać śniadania. Ciekawym rozwiązaniem jest również nocleg w hotelach jednogwiazdkowych. Cena pokoju jest niewielka, a warunki są całkiem nieźle.

Wypoczynek na dziewiczych Mazurach

Mazury to jeden z najpiękniejszych zakątków naszego kraju, który jest z całą pewnością idealnym miejscem na wypoczynek dla każdego. Na pewno warto wiedzieć, że Mazury mogą poszczycić się wieloma walorami turystycznymi, to właśnie tutaj powietrze jest o wiele czystsze, to właśnie tu mamy także o wiele mniejszy ruch, nie zetkniemy się tu więc z wielkomiejskim hałasem oraz gwarem. Chociaż może nie ma tu zbyt wielu luksusowych hoteli, to możemy zatrzymywać się w gospodarstwach agroturystycznych, w których można przenocować i jednocześnie skosztować najbardziej smakowitych dań kuchni tego regionu. Oczywiście Mazury to również jeziora, o których nie sposób nie wspomnieć. To właśnie tu przybywają więc wszyscy miłośnicy wodnych sportów, by móc żeglować czy surfować do woli. Mazury to również wiele innych atrakcji turystycznych, o których także warto wiedzieć. Możemy tu zwiedzić między innymi XIX – wieczną twierdzę w Giżycku bądź obejrzeć przepiękne akwedukty z początków XX wieku, znajdujące się w miejscowości Stańczyki.

CZYNNIK PRZEMIAN W TURYSTYCE

Jako czynnik przemian turystyka oddziałuje również na Instytucje społeczne, funkcjonujące w społeczności lokalnej. Instytucjami społecznymi nazywamy stabilne i stosunkowo trwałe układy kulturowe i strukturalne w społeczeństwie, które zajmują się rozwiązywaniem różnorodnych problemów związa­nych z jego funkcjonowaniem (np. wytwarzaniem dóbr, wyko­nywaniem usług, wychowywaniem i edukacją młodzieży, speł­nianiem władzy czy zapewnianiem spójności grupowej). W wię­kszości społeczeństw funkcjonuje pięć podstawowych instytucji społecznych: gospodarka, edukacja, rodzina, polityka, religia. Rozwój turystyki wpływa na funkcjonowanie rodzin w miej­scowościach turystycznych poprzez wzmocnienie roli kobiety. Jeżeli gospodarstwo przyjmuje letników, ich obsługą głównie zajmują się kobiety. Przygotowują posiłki, sprzątają, zmieniają pościel, jednym słowem przyjmują rolę realizatora umowy odpowiedzialnego za wypoczynek gości.

ZMIANY POSTAW I ZACHOWAŃ

Omawiane zmiany postaw i zachowań w indywidualnych przypadkach przebiegają według różnych schematów. Mają one formę relacji usługodawca-klient, mogą też niekiedy przybierać postać relacji opartych na stosunkach osobistych, gdy mamy do czynienia ze stałymi klientami. W literaturze spotyka się opinie, iż rozwój turystyki pozytywnie wpływa na zachowanie kultury regionalnej. Dostrzegając zainteresowanie gości rodzimą sztuką, muzyką i tańcem, strojami, zwyczajami, a nawet miejscową kuchnią, mieszkańcy kultywują tradycje swych przodków. Niekiedy są w tym wspierani przez przyby­szów, którzy rozumiejąc rolę i znaczenie kultury regionalnej, inicjują działania mające na celu jej ochronę i zachowanie. Wystarczy tu wspomnieć rolę Juliusza Zborowskiego, wielo­
letniego dyrektora Muzeum Tatrzańskiego, w utrwalaniu dla potomnych muzyki, pieśni i gwary podhalańskiej. Wprowa­dzony na teren Tatrzańskiego Parku Narodowego kulturowy wypas owiec jest również próbą zachowania dawnego obrazu i kolorytu tatrzańskich hal.

WRAZ ZE ZMIANĄ STRUKTURY SPOŁECZNEJ

Część z nich wracała na Podhale i z racji wykształcenia zajmowała wyższe pozycje w lokalnej społeczności. Zmiany dotyczyły również statusu ekonomicznego górali. Bardziej zaradni, którzy wykorzystali otwierające się nowe perspektywy, wzbogacili się, stwarzając tym samym lepsze możliwości rozwoju dla swych dzieci. Dodajmy do tego, że w Zakopanem osiedlili się na stałe przybysze z nizin, powstały też nowe instytucje, jak np. sanatoria przeciwgruźlicze. To wszystko miało miejsce z koń­cem XIX i na początku XX w., toteż może służyć jako ilustracja do naszych rozważań. Wraz ze zmianą struktury społecznej w miejscowościach odwiedzanych dochodzi do zmian postaw i zachowań ich mieszkańców. Najogólniej rzecz biorąc, kierunek tych zmian można określić jako wzrost tolerancji wobec odmiennych przekonań i zachowań gości, jak również stopniową ich asymilację. Dochodzi zatem do przemiany społeczności lokal­nej z homogenicznej w heterogeniczną.

ZACHODZĄCE PRZEMIANY

Zachodzące przemiany obejmują między innymi następujące dziedziny życia mieszkańców: strukturę społeczną,     postawy i zachowania, kulturę,   funkcjonowanie instytucji społecznych.W efekcie rozwoju ruchu turystycznego dochodzi do przemiany struktury społecznej w miejscowościach od­wiedzanych. Dotyczy to na przykład struktury zawodowej, dochodów, wykształcenia czy struktury prestiżu społecznego.Posługując się przykładem Podhala dostrzegamy, iż z na­sileniem się ruchu turystycznego pojawiły się tam nowe zawody — przewodnika górskiego, tragarza, ratownika, doroż­karza itp. Niektórzy mieszkańcy Zakopanego zajęli się prowa­dzeniem pensjonatów, restauracji. Młodzież góralska zaczęła wyjeżdżać do szkół, kończyć studia.

POZYTYWNE I NEGATYWNE PRZYKŁADY ROZWOJU TURYSTYKI

Jak każde zjawisko społeczne turystyka niesie z sobą zarówno pozytywne, jak i negatywne skutki dla funkcjonowania grup oraz jednostek. Dotyczy to społeczności terenów recepcyjnych i samych turystów. Skutki te są następ­stwem interakcji zachodzących między turystami a mieszkań­cami, a także interakcji pomiędzy samymi turystami, którzy wywodząc się z różnych ośrodków, reprezentują odmienne niekiedy wzorce zachowań, systemy wartości itp.Do najważniejszych czynników przemian w zachodzącej interakcji pomiędzy mieszkańcami a gośćmi zaliczyć można:  dystans kulturowy pomiędzy ludnością miejscową a tu­rystami,    dystans ekonomiczny pomiędzy obu wymienionymi grupami społecznymi,    długotrwałość oddziaływania społecznego turystów za­równo w aspekcie zbiorowym, jak indywidualnym (długość sezonu w danej miejscowości, czas pobytu przeciętnego turysty),typ stosunków społecznych pomiędzy mieszkańcami a gośćmi (np. bezpośredni lub pośredni kontakt).

OPRÓCZ BUDYNKÓW I BUDOWLI

Oprócz budynków i budowli istnieje w hotelu wielka ilość specjalistycznego sprzętu o krótszym okresie amortyzacyjnym (urządzenia klimatyzacyjne, wentylacyjne, przeciwpożarowe, gastronomiczne, umeblowanie). Ich zużycie uzależnione jest też od intensywności świadczenia usług, a te od popytu na usługi i polityki cen.Wreszcie popyt pośredni ma znikomy wpływ na przygoto­wanie się do gotowości do świadczenia usług. W hotelarstwie ma on miejsce głównie w produkcji gastronomicznej, samo świadczenie usług noclegowych nie jest materiałochłonne. Duży wpływ, jaki turystyka może wywierać na bilans płatniczy kraju, a także efekty mnożnikowe wywoływane przez popyt turystów z zagranicy, nie mogą prowadzić do wniosku o nie­ograniczonym rozwoju turystyki. Trzeba bowiem pamięta o  tym, że turystyka może wywierać także negatywne skutki, które nie mogą być przesłaniane przez krótkowzroczną politykę bogacenia się za wszelką cenę i maksymalizacji zysków jednostkowych.

SEKTOR TURYSTYKI

Przy omawianiu popytu na inwestycje nie sposób nie odnieść się do określenia sektora turystyki. W ścisłym rozumieniu tego słowa przyjmujemy, że jest nim hotelarstwo, specjalistyczny transport, gastronomia i biura podróży; w ujęciu szerokim sektora turystyki musimy wliczyć inwestycje w ochro­nę środowiska, rozwój gospodarki komunalnej, infrastruktury technicznej i usługowej oraz kształtowanie układu komunika­cyjnego. W tym miejscu posłużymy się przykładami z zakresu świadczenia usług noclegowych. Kapitałochłonność i długi cykl inwestycyjny w hotelarstwie sprawiają, że proces do­stosowywania się do zmian popytu jest długotrwały i znaczący dla kształtowania się mnożnika. Popyt na inwestycje w tym sektorze angażuje spore kapitały i wtłacza duże pieniądze do obiegu gospodarczego. Jednocześnie obserwujemy tu wysoki popyt restytucyjny na odtworzenie zużytych środków trwałych.

KRAŃCOWA SKŁONNOŚĆ

Krańcowa skłonność do konsumpcji zależy przede wszyst­kim od poziomu dochodów i zróżnicowania tego poziomu w różnych grupach społecznych. Przyjmuje się, że im niższy ten poziom, tym wyższa krańcowa skłonność do konsumpcji. Wzrost dochodu przy niskim ich pułapie umożliwia bowiem zaspokojenie potrzeb elementarnych, które z powodu braku pieniędzy nie były do tej pory zaspokojone. Dlatego też wzrost liczby inwestycji i ilości pieniądza z zagranicy w gospodarce słabo rozwiniętej wywołuje znacznie silniejsze tendencje wzros­towe i powoduje znacznie silniejsze ożywienie gospodarcze aniżeli w gospodarce wysoko rozwiniętej. Wszystko zależy przy tym od różnic regionalnych w planowaniu inwestycji i umiesz­czaniu inwestycji oraz koncentracji ruchu na terenach dotknię­tych bezrobociem i o niskim poziomie rozwoju gospodarczego.