CZYNNIK PRZEMIAN W TURYSTYCE

Jako czynnik przemian turystyka oddziałuje również na Instytucje społeczne, funkcjonujące w społeczności lokalnej. Instytucjami społecznymi nazywamy stabilne i stosunkowo trwałe układy kulturowe i strukturalne w społeczeństwie, które zajmują się rozwiązywaniem różnorodnych problemów związa­nych z jego funkcjonowaniem (np. wytwarzaniem dóbr, wyko­nywaniem usług, wychowywaniem i edukacją młodzieży, speł­nianiem władzy czy zapewnianiem spójności grupowej). W wię­kszości społeczeństw funkcjonuje pięć podstawowych instytucji społecznych: gospodarka, edukacja, rodzina, polityka, religia. Rozwój turystyki wpływa na funkcjonowanie rodzin w miej­scowościach turystycznych poprzez wzmocnienie roli kobiety. Jeżeli gospodarstwo przyjmuje letników, ich obsługą głównie zajmują się kobiety. Przygotowują posiłki, sprzątają, zmieniają pościel, jednym słowem przyjmują rolę realizatora umowy odpowiedzialnego za wypoczynek gości.

ZMIANY POSTAW I ZACHOWAŃ

Omawiane zmiany postaw i zachowań w indywidualnych przypadkach przebiegają według różnych schematów. Mają one formę relacji usługodawca-klient, mogą też niekiedy przybierać postać relacji opartych na stosunkach osobistych, gdy mamy do czynienia ze stałymi klientami. W literaturze spotyka się opinie, iż rozwój turystyki pozytywnie wpływa na zachowanie kultury regionalnej. Dostrzegając zainteresowanie gości rodzimą sztuką, muzyką i tańcem, strojami, zwyczajami, a nawet miejscową kuchnią, mieszkańcy kultywują tradycje swych przodków. Niekiedy są w tym wspierani przez przyby­szów, którzy rozumiejąc rolę i znaczenie kultury regionalnej, inicjują działania mające na celu jej ochronę i zachowanie. Wystarczy tu wspomnieć rolę Juliusza Zborowskiego, wielo­
letniego dyrektora Muzeum Tatrzańskiego, w utrwalaniu dla potomnych muzyki, pieśni i gwary podhalańskiej. Wprowa­dzony na teren Tatrzańskiego Parku Narodowego kulturowy wypas owiec jest również próbą zachowania dawnego obrazu i kolorytu tatrzańskich hal.

WRAZ ZE ZMIANĄ STRUKTURY SPOŁECZNEJ

Część z nich wracała na Podhale i z racji wykształcenia zajmowała wyższe pozycje w lokalnej społeczności. Zmiany dotyczyły również statusu ekonomicznego górali. Bardziej zaradni, którzy wykorzystali otwierające się nowe perspektywy, wzbogacili się, stwarzając tym samym lepsze możliwości rozwoju dla swych dzieci. Dodajmy do tego, że w Zakopanem osiedlili się na stałe przybysze z nizin, powstały też nowe instytucje, jak np. sanatoria przeciwgruźlicze. To wszystko miało miejsce z koń­cem XIX i na początku XX w., toteż może służyć jako ilustracja do naszych rozważań. Wraz ze zmianą struktury społecznej w miejscowościach odwiedzanych dochodzi do zmian postaw i zachowań ich mieszkańców. Najogólniej rzecz biorąc, kierunek tych zmian można określić jako wzrost tolerancji wobec odmiennych przekonań i zachowań gości, jak również stopniową ich asymilację. Dochodzi zatem do przemiany społeczności lokal­nej z homogenicznej w heterogeniczną.

ZACHODZĄCE PRZEMIANY

Zachodzące przemiany obejmują między innymi następujące dziedziny życia mieszkańców: strukturę społeczną,     postawy i zachowania, kulturę,   funkcjonowanie instytucji społecznych.W efekcie rozwoju ruchu turystycznego dochodzi do przemiany struktury społecznej w miejscowościach od­wiedzanych. Dotyczy to na przykład struktury zawodowej, dochodów, wykształcenia czy struktury prestiżu społecznego.Posługując się przykładem Podhala dostrzegamy, iż z na­sileniem się ruchu turystycznego pojawiły się tam nowe zawody — przewodnika górskiego, tragarza, ratownika, doroż­karza itp. Niektórzy mieszkańcy Zakopanego zajęli się prowa­dzeniem pensjonatów, restauracji. Młodzież góralska zaczęła wyjeżdżać do szkół, kończyć studia.

POZYTYWNE I NEGATYWNE PRZYKŁADY ROZWOJU TURYSTYKI

Jak każde zjawisko społeczne turystyka niesie z sobą zarówno pozytywne, jak i negatywne skutki dla funkcjonowania grup oraz jednostek. Dotyczy to społeczności terenów recepcyjnych i samych turystów. Skutki te są następ­stwem interakcji zachodzących między turystami a mieszkań­cami, a także interakcji pomiędzy samymi turystami, którzy wywodząc się z różnych ośrodków, reprezentują odmienne niekiedy wzorce zachowań, systemy wartości itp.Do najważniejszych czynników przemian w zachodzącej interakcji pomiędzy mieszkańcami a gośćmi zaliczyć można:  dystans kulturowy pomiędzy ludnością miejscową a tu­rystami,    dystans ekonomiczny pomiędzy obu wymienionymi grupami społecznymi,    długotrwałość oddziaływania społecznego turystów za­równo w aspekcie zbiorowym, jak indywidualnym (długość sezonu w danej miejscowości, czas pobytu przeciętnego turysty),typ stosunków społecznych pomiędzy mieszkańcami a gośćmi (np. bezpośredni lub pośredni kontakt).

OPRÓCZ BUDYNKÓW I BUDOWLI

Oprócz budynków i budowli istnieje w hotelu wielka ilość specjalistycznego sprzętu o krótszym okresie amortyzacyjnym (urządzenia klimatyzacyjne, wentylacyjne, przeciwpożarowe, gastronomiczne, umeblowanie). Ich zużycie uzależnione jest też od intensywności świadczenia usług, a te od popytu na usługi i polityki cen.Wreszcie popyt pośredni ma znikomy wpływ na przygoto­wanie się do gotowości do świadczenia usług. W hotelarstwie ma on miejsce głównie w produkcji gastronomicznej, samo świadczenie usług noclegowych nie jest materiałochłonne. Duży wpływ, jaki turystyka może wywierać na bilans płatniczy kraju, a także efekty mnożnikowe wywoływane przez popyt turystów z zagranicy, nie mogą prowadzić do wniosku o nie­ograniczonym rozwoju turystyki. Trzeba bowiem pamięta o  tym, że turystyka może wywierać także negatywne skutki, które nie mogą być przesłaniane przez krótkowzroczną politykę bogacenia się za wszelką cenę i maksymalizacji zysków jednostkowych.

SEKTOR TURYSTYKI

Przy omawianiu popytu na inwestycje nie sposób nie odnieść się do określenia sektora turystyki. W ścisłym rozumieniu tego słowa przyjmujemy, że jest nim hotelarstwo, specjalistyczny transport, gastronomia i biura podróży; w ujęciu szerokim sektora turystyki musimy wliczyć inwestycje w ochro­nę środowiska, rozwój gospodarki komunalnej, infrastruktury technicznej i usługowej oraz kształtowanie układu komunika­cyjnego. W tym miejscu posłużymy się przykładami z zakresu świadczenia usług noclegowych. Kapitałochłonność i długi cykl inwestycyjny w hotelarstwie sprawiają, że proces do­stosowywania się do zmian popytu jest długotrwały i znaczący dla kształtowania się mnożnika. Popyt na inwestycje w tym sektorze angażuje spore kapitały i wtłacza duże pieniądze do obiegu gospodarczego. Jednocześnie obserwujemy tu wysoki popyt restytucyjny na odtworzenie zużytych środków trwałych.

KRAŃCOWA SKŁONNOŚĆ

Krańcowa skłonność do konsumpcji zależy przede wszyst­kim od poziomu dochodów i zróżnicowania tego poziomu w różnych grupach społecznych. Przyjmuje się, że im niższy ten poziom, tym wyższa krańcowa skłonność do konsumpcji. Wzrost dochodu przy niskim ich pułapie umożliwia bowiem zaspokojenie potrzeb elementarnych, które z powodu braku pieniędzy nie były do tej pory zaspokojone. Dlatego też wzrost liczby inwestycji i ilości pieniądza z zagranicy w gospodarce słabo rozwiniętej wywołuje znacznie silniejsze tendencje wzros­towe i powoduje znacznie silniejsze ożywienie gospodarcze aniżeli w gospodarce wysoko rozwiniętej. Wszystko zależy przy tym od różnic regionalnych w planowaniu inwestycji i umiesz­czaniu inwestycji oraz koncentracji ruchu na terenach dotknię­tych bezrobociem i o niskim poziomie rozwoju gospodarczego.